آداب استنجاء (قضای حاجت)
 

آداب استنجاء (قضای حاجت)

الحمدلله،

آداب قضای حاجت و استنجاء بصورت زیر است:

ماده اول: در مورد مسائلی که قبل از رفتن به توالت باید رعایت کرده شوند.

 1- جایی در خلوت و بدور از انظار مردم باید در نظر گرفته شود، در حدیث آمده است، رسول اکرم صلی الله علیه وسلم هرگاه قصد قضای حاجت می‏کرد. چنان دور می‏رفت که از دید مردم پنهان می‏شد. (ابوداود و ترمذی).

2- با خود نوشته‏ای که در آن یاد خدا، کلمات قرآن و الفاظ حدیث نوشته شده است، همراه داشته نباشد، زیرا در حدیث آمده است که: رسول اکرم صلی الله علیه وسلم انگشتری خود را که بر روی آن «محمد رسول اللّه» نقش شده بود، به هنگام رفتن به دستشویی بیرون می‏آورد. (ترمذی، صححه).

3- موقع وارد شدن به بیت الخلا این دعا را بخواند: «بسم اللّه اللهم إنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الَخُبُثِ والْخَبَائِثِ» و با پای چپ وارد شود. در بخاری آمده است که رسول اکرم صلی الله علیه وسلم چنین کرده است.

 4- موقع نشستن، تا ننشسته لباسها را بلند نکند. هرگاه به زمین نزدیک شود، لباسها را بلند کند تا کشف عورت نشود، زیرا ستر عورت از نظر شرع لازم و ضروری است.

 5- برای قضای حاجت رو به قبله یا پشت به قبله نکند. زیرا رسول اکرم صلی الله علیه وسلم می‏فرماید: برای قضای حاجت رو به قبله یا پشت به قبله نکنید. (متفق علیه).

6- برای قضای حاجت، در زیر سایه درخت که مورد استفاده مردم است، محل عبور، نزدیک آب و زیر درخت‏های میوه‏دار ننشیند. زیرا رسول اکرم صلی الله علیه وسلم می‏فرماید: «از سه چیز که مستلزم لعنت‏اند بپرهیزید، از قضای حاجت در وسط راه، در سایه‏ای که مورد استفاده است، و نزدیک آب که محل ورود مردم و حیوانات است..» (حاکم بسند صحیح). و در روایاتی دیگر، از قضای حاجت زیر درختان میوه‏دار، نهی شده‏ است.

 7- در موقع قضای حاجت حرف نزند. زیرا رسول اکرم صلی الله علیه وسلم می‏فرماید: «إذَا تَغَوَّطَ الرَّجُلَانِ فَلْیَتَوَارَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَنْ صَاحِبِهِ وَلَا یَتَحَدَّثَا. فَإِنَّ اللَّهَ یَمْقُتُ عَلَی ذَلِکَ» (احمد). «هرگاه دو نفر برای قضای حاجت می‏روند، باید از یکدیگر پنهان شوند و با هم حرف نزنند، زیرا چنین عملی باعث خشم خداوند است».

(ناگفته پیداست که برخی از این آداب متعلق به صحرا و بیابان است و در شهرها شرایط فرق می‏کند).

 

ماده دوم‏: استنجاء و استجمار:

1-    برای استنجا می توان از دو وسله استفاده برد:

1-      اشیاء جامد مانند سنگ و دستمال کاغذی،

2-      آب،

3-      استفاده از هردو یعنی همزمان هم از اشیاء جامد استفاده شود و هم از آب.

 ( البته الان تقریبا سنگ یا اشیاء جامد در محل قضای حاجت یافت نمی شود و لذا با آب استنجاء می شود).اگر احیانا بجای آب از اشیاء جامد جهت پاک کردن خود استفاده شد، نباید بوسیله استخوان ومدفوع خشک و منجمد حیوانات استنجاء شود. رسول اکرم صلی الله علیه وسلم می‏فرماید: «لاَ تَسْتَنْجُوا بِالرَّوْثِ وَلاَ بِالْعِظَامِ فَإِنَّهُ زَادُ إِخْوَانِکُمْ مِنَ الْجِنِّ» (اصل این حدیث در صحیحین است). بوسیله مدفوع حیوانات و استخوان استنجا نکنید، زیرا استخوان زاد و توشه برادران جنی شما است». و استنجا به چیزهای مفید دیگری مانند پارچه قابل استفاده، یا کاغذ، یا بوسیله اشیاء محترم و با حرمت مانند طعام و سایر اشیاء خوردنی نیز غیر مجاز است. زیرا استنجاء با این اشیاء منجر به تعطل و افساد مصالح آنها است و چنین اقدامی حرام می‏باشد.

 

 2- اگر بوسیله سنگ استنجاء می‏کند، به عدد فرد اکتفا کند، مثلا با سه سنگ و اگر طهارت حاصل نشود با پنج و به همین ترتیب تا حصول طهارت متیقن گردد، زیرا از حضرت سلمان فارسی روایت است: «نَهانَا رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه وسلم أَنْ نَسْتَنْجِیَ بِأَقَلَّ مِنْ ثَلاَثَةِ أَحْجَارٍ» رسول اکرم صلی الله علیه وسلم ما را از استنجا توسط کمتر از سه سنگ منع می‏کرد. (مسلم).

 

3- می توان همزمان هم از سنگ و هم از آب جهت استنجاء استفاده کرد.اگر با سنگ و آب استنجا می‏کند، نخست از سنگ و بعد از آن آب، استفاده کند که اکتفا به یکی نیز جایز و استفاده از آب بهتر است. زیرا از عایشه رضی الله عنها روایت است، که: «مُرْنَ أَزْوَاجَکُنَّ أَنْ یَسْتَطِیبُوا بِالْمَاءِ فَإِنِّی أَسْتَحْیِیهِمْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه وسلم کَانَ یَفْعَلُهُ» حضرت عایشه ل خطاب به زنان صحابیه می‏فرماید: «به شوهران‏تان امر کنید تا با آب استنجا کنند، من که نمی‏توانم به آنها بگویم و چونکه رسول خدا با آب استنجا می‏کرد». (ترمذی).

 

4- با دست راست استنجاء روا نیست و شرمگاه را نیز نباید در دست راست گرفت. زیرا رسول اکرم صلی الله علیه وسلم می‏فرماید: «لَا یَمَسَّنَّ أَحَدُکُمْ ذَکَرَهُ بِیَمِینِهِ وَهُوَ یَبُولُ، وَلَا یَتَمَسَّحُ مِنْ الْخَلَاءِ بِیَمِینِهِ» (متفق علیه). «موقع قضای حاجت شرمگاه خود را با دست راست‏ نگیرید و با دست راست خود را پاک نکنید، یعنی با دست راست استنجا نگیرید».

 

5- بعد از قضای حاجت دست‌ها را باید شست. به خاطر حدیث: «هرگاه پیامبر صلی الله علیه وسلم جهت قضای حاجت می‌رفت مشک آبی را برای او می‌آوردند، سپس او استنجا می‌کرد، ابوداود در حدیث وکیع آورده که بعد از آن دستش را به زمین می‌مالید، و راوی گفته است که: بعد از آن ظرف دیگری را برای او آوردند و او وضو گرفت». صحیح ابوداود و البانی آن را حسن دانسته است (312).

 

ماده سوم‏: در بیان نکاتی که بعد از فارغ شدن از بیت الخلاء باید رعایت شود:

 1- موقع بیرون آمدن از بیت الخلاء نخست پای راست را بیرون کند، زیرا رسول اکرم صلی الله علیه وسلم چنین کرده است بگوید: «غُفْرانَکَ»[ خدایا ‌آمرزشت را می‌طلبم‌].‌‌ (ابوداوود و ترمذی).

 

والله اعلم

وصلی الله وسلم علی محمد وعلی آله وأصحابه والتابعین لهم بإحسان إلی یوم الدین

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com