روزه
و رمضان
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام علي رسول الله و علي آله و اصحابه الي يوم
الدين و اما بعد :
روزه رمضان يکي از ارکان و فرايض اسلام است :
خداوند متعال ميفرمايد :
)
يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَيکُمُ الصِّيَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَي
الَّذِينَ مِن قَبلِکُم لَعَلَّکُم تَتَّقُونَ(
«اي کساني که ايمان آوردهايد بر شما روزه واجب شده است همان گونه که برکساني که
پيش از شما بودهاند واجب بوده است تا باشد که پرهيزگار شويد».
تا جايي که ميفرمايد :
)شَهرُ
رَمَضَانَ الَّذِي أَنزِلَ فِيهِ القُرآنُ هُدَي لِّلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِّن
الهُدَي وَ الفُرقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهرَ فَلِيَصُمهُ(
(بقره – 183 – 185)
«ماه رمضان همان است که قرآن در آن فرو فرستاده شد تا مردم را راهنمايي کند و
نشانهها و آيات روشني از ارشاد (به حق و حقيقت) باشد و ميان (حق و باطل در همه
ادوار) جدايي افکند پس هر کس از شما (فرا رسيدن) اين ماه را دريابد بايد که آن را
روزه بگيرد».
از ابن عمر روايت است که پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمود : (بني الإسلام علي خمس
: شهادة أن لا إلا إلا الله، و أن محمدا رسول الله، و إقام الصلاة، و إيتاه الزکاة
و حج البيت وصوم رمضان)بخاري و مسلم
يعني: «اسلام از پنج رکن تشکيل شده است : شهادتين، برپايي نماز، دادن زکات و حج
خانه خدا و روزه ماه رمضان».
همه علماء متفقند که روزه ماه مبارک رمضان واجب است و اگر فردي وجوب آن را انکار
نمايد و يا مسلمانان را در مورد روزه رمضان به شک و ترديد بيندازد و آن را به باد
مسخره گيرد از اسلام خارج مي شود، که اين به معني تکذيب خدا و پيامبر مي باشد، به
چنين شخصي بايد دستور داده شود که توبه کند و در صورتي که از توبه سرباز زند مرتد
شناخته خواهد شد و بايد توسط حاکم اعدام و بدون انجام مراسم اسلامي در مورد او،
خارج از مقابر مسلمين دفن شود تا بوي تعفن او مسلمانان را آزار ندهد.
فضيلت ماه مبارک رمضان:
رمضان موسميست بزرگ که ثواب اعمال در آن زيادتر و دروازه هاي خير براي
طالبان آن گشوده مي گردد، رمضان ماه خير و برکت و انفاق است. در قرآن از اين ماه به
نام هدايت کننده مردم ياد شده، اول آن رحمت، وسط آن آمرزش و آخر آن آزادي از آتش
جهنم است. احاديث زيادي در بزرگي اين ماه وارد شده، در صحيح بخاري و مسلم آمده است
که پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمود: چون رمضان فرا رسد دروازه هاي بهشت باز شده و
دروازه هاي دوزخ بسته مي شود و شياطين به زنجير کشيده مي شوند.
و چون اعمال خير در اين ماه زياد مي شود، و همچنين براي تشويق به انجام اعمال صالح
دروازه هاي بهشت باز مي گردد و برعکس چون اهل ايمان کمتر مرتکب گناه مي شوند شياطين
به زنجير کشيده مي شوند و نمي توانند همچون ديگر ماهها به اهداف خود دست يابند.
خداوند پنج چيز را در ماه مبارک رمضان از خصوصيات امت اسلامي قرار داده است که
عبارتند از:
1)
خوشبو بودن دهان روزه دار نزد خدا که در اثر خالي بودن معده به وجودمي آيد و مردم
آن را ناپسند مي دانند که اين نزد خدا از بوي مسک نيز بهتر است؛ زيرا که در
اثرعبادت خدا پديد آمده، و هرچه ناشي از طاعت و عبادت خدا باشد نزد پروردگار محبوب
است و خداوند خوبتر و بهتر از آن را به عبادت کننده مي دهد.
2)
استغفار ملائکه براي روزه داران تا هنگام افطار شان، ملائکه هايي که معصوم و
مکرمند، راستي که اين ملائکه هاي معصوم و مکرم قابليت آن را دارند که دعايشان در حق
روزه داران قبول شود و اين خود دلالت بر بلند قدر بودن روزه داران مي نمايد.
3)
خداوند هر روز بهشت خود را زينت مي دهد و مي فرمايد: چيزي نمانده که بندگان
نيکوکارم مشقت را از دوش بر افکنند و بسوي تو آيند. مشقت يعني مشقت دنيا. خداوند
هرروز بهشت را زينت مي دهد تا بندگانش را براي رسيدن بدان تشويق نمايد.
4)
در اين ماه مبارک شياطين به زنجير کشيده مي شوند و مانند ديگر ماهها نمي توانند به
اهداف خود برسند و اين از فضل خدا بر بندگان صالح مي باشد که دشمنشان را زنداني
کرده لذا ما مشاهده مي کنيم که پرهيز کاران در اين ماه نسبت به ماههاي ديگر بيشتر
رغبت به انجام اعمال خير و دوري از گناه را از خود نشان مي دهند.
5)
خداوند در آخرين شب اين ماه مبارک گناهان امت محمد صلي الله عليه وسلم را مي
آمرزد بشرط اينکه حق اين ماه مبارک مانند نماز و روزه را به جاي آورده باشد. پس ماه
مبارک رمضان براي کسيکه از گناهان دوري نمايد و مشغول طاعت و عبارت شود نعمتيست بس
بزرگ که شايسته است آنرا غنيمت شمارد.
فضيلت روزه:
از ابوهريره روايت است که پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمود : (من صام رمضان إيمانا
و احتسابا غفرله ما تقدم من ذنبه) بخاري و مسلم
يعني: «کسي که از روي ايمان و اميد کسب اجر و پاداش، ماه رمضان را روزه بگيرد
گناهان (صغيره) گذشته او بخشوده ميشود».
از ابوهريره روايت است که پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمود : خداوند عزوجل
ميفرمايد : « کل عمل ابن آدم له إلاالصيام فإنه لي و أنا أجزي به، و الصيام جنة،
فإذا کان يوم صوم أحدکم فلا يرفت و لايصخب و لايجهل، فإن شاتمه أحد و قاتله فليقل
إني صائم، مرتين، والذي نفس محمد بيده لخلوف فم الصائم أطيب عند الله يوم القيامة
من ريح المسک، و للصائم فرحتان يفرحهما : إذا أفطر فرح بفطره، و إذا لقي ربه فرح
بصومه
(
بخاري و مسلم
يعني: «هرگاه کاري که انسان انجام ميدهد، براي خود او است. مگر روزه که براي من
است و من پاداش آن را ميدهم، و روزه سپر است پس هرگاه کسي از شما روزه بود، سخن
زشت نگويد و دشمني نکند و اعمال جاهلانه را انجام ندهد و اگر کسي به او دشنام داد
يا با او دعوا کرد دوبار بگويد من روزه هستم، قسم به ذاتي که جان محمد در دست اوست
بوي دهان روزهدار در روز قيامت نزد خدا از بوي مسک بهتر است، و شخص روزهدار در
دوزمان خوشحال ميشود يکي زماني که افطار ميکند و ديگري زماني که با پروردگارش
ملاقات ميکند».
از سهل بن سعد روايت است که پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمود : (إن في الجنة بابا
يقال له الريان يدخل منه الصائمون يوم القيامة لايدخل منه أحد غيرهم يقال : أين
الصائمون؟ فيقومون لايدخل منه أحد غيرهم، فإذا دخلوا أغلق فلم يدخل منه أحد)بخاري و
مسلم
يعني: «در بهشت دروازهاي هست که به آن «ريان» گفته ميشود، روز قيامت فقط
روزهداران از آن دروازه داخل ميشوند، کسي جز آنان نميتواند از آن وارد شود، گفته
ميشود روزهداران کجايند؟ فقط روزهداران بلند شده و از آن دروازه وارد ميشوند
وقتي داخل شدند در بسته ميشود و ديگر کسي از آن وارد نميشود».
از چه راهي فرا رسيدن، ماه رمضان به ثبوت ميرسد؟
فرا رسيدن ماه رمضان، ازدو راه ثابت ميگردد: يکي رويت هلال ماه
رمضان ولو اينکه وسيله يک نفر عادل باشد. دوم تمامکردن سي روزه ماه
شعبان.
1-از ابن عمر روايت استکه “مردم در صدد رويت هلال ماه رمضان
بودند،که من به پيامبر، خبردادمکه هلال را ديدهام، او خود روزهگرفت
و بمردم نيزدستور دادکه روزه بگيرند“. بروايت ابوداود و حاکم و ابن
حبانکه اين دو نفر آن را “صحيح“ دانستهاند.
2-از ابوهريره روايت است که پيامبر صلي الله عليه و سلم گفت:" صوموا
لرؤيته وأفطروا لرؤيته، فإن غم عليكم فأكملوا عدة شعبان ثلاثين يوما [هر رقت
هلال ماه رمضان را رويت کرديد، روزه بگيريد و هروقت هلال شوال را
رويتکرديد، روزه را بخوريد و روزه نباشيد. اگرهوا ابري بود و نتوانستيد
هلال رمضان را رويتکنيد، سي روزه شعبان را تکميل کنيد]". بروايت
بخاري و مسلم.
ترمذيگفته است: بيشتر اهل علم بدينطريق عمل ميکنند وگفتهاند:که براي
روزهگرفتن، شهادت وگواهي يک نفر مردکه بگويد من هلال را ديدهام،
مورد قبول است. و راي امام شافعي و امام احمد و ابن المبارک نيز
چنين ميباشد و نوويگفته است: اصح آنست. واما درباره ثبوت رويت
هلال شوال: بنابراي عموم فقها، رويت يک مرد عادل وگواهي وي پذيرفته
نميشود، بلکه بايد سي روزه ماه رمضان تکميل گردد يا اينکه دو نفرگواه
عادل برويت هلال شوالگواهي دهند. ولي ابوثور گفته است ثبوت رويت هلال
شوال وهلال رمضان، با هم فرقي ندارند وبراي هر دو،گواهي يک نفر عادل
قبول است.
اگر كسي تنها هلال را رويت كرد:
پيشوايان فقه اتفاق دارند، بر اينكه هر كس، تنها هلال ماه رمضان را
ديد، بايد او روزه باشد. ولي عطاء مخالفتكرده وگفته است: بر وي واجب
نيستكه روزه بگيرد، مگراينكه شخص ديگري نيزبا وي هلال را رويتكند.
ودرباره رويت هلال شوال اختلاف كردهاند: آيا اگر شخصي هلال شوال را
رويت كرد بايد افطار كند؟ حق آنست كه بايد افطار كند، همانگونه كه
شافعي و ابوثور گفتهاند. زيرا پيامبر صلي الله عليه و سلم بهنگام
رويت هلال روزه و افطار را واجب كرده است و شخصيكه هلال را ميبيند،
بطور يقيني رويت برايش پيش آمده، و مدارآن بر حس است و نيازي به
مشاركت غير ندارد.
بر چه کساني روزه رمضان واجب است؟
بنا به اجماع علماي فقه روزه برهر مسلمان عاقل بالغ تندرست غير مسافر، واجب
است و براي زنان علاوه بر شرايط فوق، شرط استکه از خون “حيض“ و “نفاس“ نيز
پاک باشند. بنابراين برکافر و ديوانه و بچه و يمار و مسافر و حايض
و نفساء و پيرمرد ناتوان و پيرزن ناتوان و زن آبستن و زن شيرده، روزه
رمضان واجب نيست. البته بعضي از اينها بطور مطلق بر آنها روزه واجب
نيست مانند:کافر و ديوانه. و بعضي ازآنها از سرپرستان خواسته ميشود،که
آنان را بروزهگرفتن دستور دهند، و بربعضي ازآنها واجب استکه روزه رمضان را
بخورند وآن را قضاءکنند. و براي بعضي از آنها اجازه روزه خوردن، داده
شده استکه در آنصورت فديه آن واجب ميباشد.
اگر کسي به دليل پيري يا امثال آن نتواند روزه بگيرد، ميتواند روزهاش را بخورد
ولي بايد به ازاي هر روز، مسکيني را غذا بدهد؛ به دليل فرموده خداوند متعال :
)
وَ عَلَي الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فُديَةٌ طَعَامُ مِسکِين
(
(بقره : 184)
«و بر کساني که توانايي انجام آن (روزه) را ندارند (همچون پيران ضعيف و بيماران
هميشگي) لازم است کفاره بدهند و آن خوراک مسکيني است».
اگر زنان حامله و شيرده توانايي روزه گرفتن را نداشته و يا از آسيب ديدن کودکشان
بيم داشته باشند، ميتوانند روزه نگيرند ولي بايد فديه بدهند و لازم نيست روزه را
قضا کنند :
از ابن عباس روايت است : (رخص للشيخ الکبير و العجوز الکبيرة في ذلک و هما يطيقان
الصوم أن يفطرا إن شاءا، و يطعما کل يوم مسکينا، و لا قضاء عليهما، ثم نسخ ذلک في
هذا الآيه
)
فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهرَ فَلِيَصُمهُ
(
و ثبت للشيخ الکبير و العجوز الکبيرة إذا کان لايطيقان الصوم و الجلي و المرضع إذا
خافتا أفطرتا، و أطعمتا کل يوم مسيکنا).
یعنی:«به پيرمرد و پيرزني که توانايي روزه گرفتن را دارند اجازه داده شد تا اگر
خواستند روزه نگيرند و به ازاي هر روز، مسکيني را غذا بدهند و قضاي روزه بر آنها
لازم نيست؛ سپس اين حکم با آيه
)
فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهرَ فَلِيَصُمهُ
(
نسخ شد ولي (آن حکم) براي پيرمرد و پيرزني که توانايي روزه گرفتن را ندارند ثابت
مانده است. هچنين زن حامله و شيردهاي که (بر حال خود يا بچه) بيم دارند ميتوانند
روزه نگيرند و به ازاي هر روز، يک مسکين را طعام دهند».
اقسام روزه:
روزه از نظر فقهی دو قسم است:
1-روزه فرض و واجب
٢-روزه سنت و داوطلبانه.
روزه فرض و واجب به سه قسمت تقسیم میشود:
الف-روزه ماه مبارک رمضان
ب-روزه کفارات = تاوان گناهان
ج-روزه نذری.
روزههای مکروه:
1- اختصاص روز جمعه و یا شنبه به روزهداری.
2- روزة تمام سال که هر روز، روزه باشد، اگر از این روزهداری زیان میبیند و یا
حقی از او فوت میشود کراهت دارد.
روزههای حرام:
1- روزة روز شک، سیام شعبان که صحبت از دیدن هلال رمضان میشود، اما به ثبوت شرعی
نرسیده است.
2- روز عید فطر.
3- روز عید قربان.
4- سه روز «ایام التشریق» 11، 12، 13 حج.
5- زن در حالت حیض و نفاس.
وصلی الله وسلم علی محمد و علی آله و اتباعه الی یوم الدین | 
