آداب روزه و باطل کننده هاي آن
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام علي رسول الله و علي آله و اصحابه الي يوم
الدين و اما بعد :
ارکان روزه:
1- نيت :
به دليل فرموده خداوند متعال :
)
وَمَا أمِرُوا إِلاَّ لِيَعبُدُوا اللهَ مُخلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ
((بينه
: 5)
«و به آنان دستور داده نشده بود مگر اينکه مخلصانه و حقگرايانه خدا را عبادت
کنند».
و به دليل فرموده پيامبر صلي الله عليه وسلم : (إنما الأعمال بالنيات، و إنما لکل
امري مانوي) «قبول و صحت اعمال با نيات است، و پذيرش و پاداش هر عمل بستگي به نيت
آن دارد».
لازم است که نيت هر شب، قبل از طلوع فجر باشد، به دليل حديث حفصه از پيامبر صلي
الله عليه وسلم (من لم يجمع الصيام قبل الفجر فلا صيام له)نسايي
يعني: «کسي که قبل از طلوع فجر نيت روزه نکند روزهاش صحيح نيست».
2- خودداري از چيزهايي که روزه را باطل ميکند، از طلوع فجر تا غروب خورشيد:
خداوند متعال ميفرمايد :
)
فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ ابتَغُوا مَا کَتَبَ اللهُ لَکُم وَ کُلُوا وَ اشرَبُوا
حَتَّي يَتَبَيَّنَ لَکُمُ الخَيطُ الأبَيضُ مِنَ الخَيطِ الأسوَدِ إلَي الفَجرِ
ثُمَّ أتِمُّوا الصِّيَامَ إلَي اللَّيلِ
(
(بقره : 187)
«پس هم اکنون با آنان (زنانتان) آميزش کنيد و چيزي که خدا برايتان نوشته است را
بخواهيد (همچون بقاي نسل و حفظ دين و آبرو و پاداش اخروي) و بخوريد و بياشاميد تا
آن گاه که رشته سپيده بامداد از رشته سياه (شب) برايتان از هم جدا و آشکار گردد.
سپس روزه را تا شب ادامه دهيد».
باطل كنند هاي روزه :
باطل كنند هاي روزه 7 هفت مورد مي باشند:
1-
همبستري : زماني كه همبستري اتفاق بيافتد بر روزه دار واجب است كه تجديد روزه كند و
بايد كفاره سنگيني هم بدهد كه آزاد كردن برده اي است اگر نتوانست پس دو ماه را بدون
قطع روزه بگيرد و اگر توانايي نداشت بايد خوراك شصت فقير را بدهد يا به آنها صبحانه
و يا شام دهد يا به هركدام از آن شصت نفر 1/4 صاع گندم يا برنج دهد و بهتر آنست كه
همراه آن گندم يا برنج گوشت يا غير آن هم بدهد.
2-
خروج مني: حال در حالت بيداري با استمناء باشد يا بازي كردن با همسر يا بوسه زدن
يا هم آغوشي.
3-
خوردن و آشاميدن فرق نمي كند كه مفيد باشد يا مضر مانند سيگار.
4-
استفاده از سرنگ خوراكي ،دارويي كه بوسيله آن انسان از غذا بينياز مي شود زيراكه
استفاده از سرنگ خوراكي دارويي به منزله خوردن و نوشيدن است . اما سرنگي كه غذايي
نيست روزه را باطل نمي كند و فرق نمي كند كه در عضلات باشد يا در رگ تزريق سود و
فرق نمي كند كه طعم آنرا در حلقش احساس كند يا نه.
5-
خارج شدن خون حيض و نفاس
6-
خارج كردن خون بوسيله حجامت يا چيزهاي مثل آن مانند خارج كردن خون زيادي از بدن كه
همانند تاثير حجامت بر بدن باشد،اما خارج شدن خود به خودي خون مانند خارج شدن خون
از بيني كه غير عمدي نباشد يا خارج شدن خون بوسيله كشيدن دندان و مانند آن روزه را
باطل نمي كند چون اين موارد همانند حجامت نيستند.
7-
قي كردن (استفراغ)عمدي ، و اگر بدون قصد قي كرد و غير عمدي بود روزه اش باطل نمي
شود با ملاحضه به اينكه روزه دار اگر چيزي از باطل كننده هاي روزه را از روي
فراموشي يا بي اختيار و با زور انجام دادن انجام دهد ،روزه اش باطل نمي شود حتي
اگر روزه دار غذا خورد و يا نوشيدني نوشيد در حالي كه گمان مي كند كه خورشيد غروب
كرده يا هنوز نماز صبح فرا نرسيده است،باز هم روزه اش باطل نيست زيرا او نمي داند
.واگر درخواب محتلم شود ( مني از بدن او خارج شود) روزه اش باطل نيست چون او بي
اختيار بوده است.
چيزهاي كه روزه را باطل نمي كند
1-خوردن يا اشاميدن از روي فراموشي يا اجبا ر ,كسي كه از روي فراموشي يا اجبار چيزي
بخورد يا بياشامد روزه اش صحيح است .
2-استفراغ غير ارادي ,و بدون قصد ,روزه را باطل نمي كند .
3-مضمضه (آب در دهان كردن )و استنشاق (آب در بيني كردن )هنگام وضو گرفتنم ,روزه را
باطل نمي كند مشروط بر اينكه مبالغه و زياده روي نكند .
4-سرمه كشيدن در چشم ,همچنين چكاندن قطره در گوش و چشم روزه را باطل نمي كند .
5-فرو بردن آب دهان ,روزه را باطل نمي كند .
6-تزريق آمپول (وريدي و عضلاني )روزه را باطل نمي كند ,اما سرم خوراكي باطل كننده
است .
7-مسواك زدن در هر وقتي كه باشد اشكال ندارد هر چند همراه با برش و خمير دندان باشد
.
8-به تاخير انداختن غسل جنابت يا غسل (حيض)عادت ماهيانه و نفاس ,تا بعد از طلوع فجر
بهتر است ,حضرت عايشه و ام سلمه مي فرمايند : «گاهي پيامبر
صلي الله عليه سلم
صبح مي نمودند (وفجر طلوع مي كرد )در حالي كه جنب بودند . آنگاه غسل مي كردند و
روزه مي گرفتند ». امام بخاري (1931) و مسلم (109)
9-احتلام شدن در نهار رمضان روزه را باطل نمي كند .
10-ريختن آب سرد روي سر و يا دوش گرفتن ,هيچ اشكالي ندارد .
11-حجامت و همچنين خون گرفتن ,روزه را باطل نمي كند ,زيرا كه در حديث چنين آمده است
: «پيامبر
صلي الله عليه سلم
در حالي كه روزه بودند حجامت گرفتند ».امام بخاري (1939)
12-بوسيدن و در آغوش گرفتن همسر ,براي كسي كه بتواند خود را كنترل نمايد ,و به
همبستري (جماع )منجر نشود اشكالي ندارد ,هر چند كه پرهيز كردن از اين امور افضلو
بهتر است .
ام المو منين عايشه رضي الله عنها مي فرمايد :«پيامبر
صلي الله عليه سلم
در حالي كه روزه بودند . همسران خودرا در آغوش مي گرفت . وهمچنين در حال روزه
همسران را مي بوسيد .ولي ايشان خود را سخت در كنترل داشت ». امام بخاري (1928)و
مسلم (1106)
14-استعمال عطر , بخور ,و بوئيدن گل و ريحان هيچ اشكالي ندارد .
15-استفاده از بخاخ (اسپري مخصوص )براي كساني كه دچار بيماري (آسم)تنگي نفس هستند
,اشكالي ندارد.
آداب روزه:
براي روزهدار مستحب است که آداب زير را رعايت کند :
1- سحري خوردن:
از انس روايت است که پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمود: (تسحروا فإن في السحور
برکة)بخاري و مسلم
يعني:«سحري کنيد، چون در سحري کردن برکت است». سحري کردن اگرچه با جرعهاي آب هم
باشد تحقق پيدا ميکند؛
تأخير در سحري مستحب است : از انس، از زيد بن ثابت روايت است : (تسحرنا مع النبي
صلي الله عليه وسلم
ثم
قام إلي الصلاة. قلت : کم کان بين الأذان و السحور؟ قال قدر خمسين آية)بخاري و
مسلم.
يعني:«با پيامبر صلي الله عليه وسلم سحري خورديم، سپس پيامبر صلي الله عليه وسلم
براي نماز بلند شد، (انس گويد) گفتم: فاصله بين أذان و سحري خوردن چقدر بود؟ گفت به
اندازه تلاوت پنجاه آيه».
اگر اذان (صبح) را شنيد در حالي که غذا يا نوشيدني در دست داشت، ميتواند آن را
بخورد يا بياشامد، به دليل حديث ابوهريره که گويد : پيامبر صلي الله عليه وسلم
فرمود : (إذا سمع أحدکم النداء و الإناء علي يديه فلا يضعه حتي يقضي حاجته منه)
حاکم
يعني: «اگر يکي از شما ظرف آب را در دست داشت و اذان را شنيد، تا نيازش را از آن
برطرف نکرده، ظرف را نگذارد».
2- پرهيز از سخنان بيهوده و دشنام دادن و چيزهاي منافي روزه:
از ابوهريره روايت است که پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمود : (إذا کان يوم صوم
أحدکم فلا يرفث و لا يصخب و لايجهل فإن شاتمه أحد أو قاتله فليقل إني صائم)
يعني: «هرگاه يکي از شما روزه بود، فحش نگويد و داد و فرياد نکشد، و از اعمال
جاهلانه پرهيز کند، و اگر کسي به او دشنام داد يا با او دعوا کرد بايد بگويد : من
روزه هستم».
همچنين از ابوهريره روايت است که پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمود : (من لم يدع
قول الزور و العمل به فليس لله حاجة في أن يدع طعامه و شرابه)ترمذي
يعني: «کسي که از گفتار باطل وعمل کردن به آن دست برندارد، خدا هيچ نيازي به
خودداري او از خوردن و آشاميدن ندارد».
3- سخاوت و تلاوت قرآن:
از ابن عباس روايت است : (کان النبي
صلي الله عليه وسلم أجود الناس بالخير، و کان أجود ما يکون في رمضان حين يلقاه
جبريل، و کان جبريل عليه السلام يلقاه کل ليلة في رمضان حتي ينسلخ، يعرض عليه النبي
صلي الله عليه وسلم القرآن، فإذا لقيه جبريل کان أجود بالخير من الريح
المرسلة)بخاري و مسلم
يعني:«پيامبر صلي الله عليه وسلم سخاوتمندترين مردم از لحاظ خير بود و در ماه
رمضان وقتي که جبرئيل او را ملاقات ميکرد بيشتر سخاوتمند ميشد، و جبرئيل هر شب در
ماه رمضان تا پايان ماه با او ملاقات ميکرد و پيامبر صلي الله عليه وسلم قرآن را
بر او ميخواند و وقتي که جبرئيل با اوملاقات ميکرد، او براي بخشش خير، از تندباد
سريعتر ميشد».
4- تعجيل در افطار
از سهل بن سعد روايت است که پيامبرr
فرمود : (لايزال الناس بخير ما عجلوا الفطر(
بخاري و مسلم
يعني:«تا زمانيکه مردم در افطاري عجله کنند در خير و خوبياند».
5- افطاري خوردن به صورتي که در حديث زير آمده است:
از انس روايت است : (کان رسول الله صلي الله عليه وسلم يفطر علي رطبات قبل أن
يصلي، فإن لم تکن رطبات فعلي تمرات، فإن لم تکن حسا حسوات من الماء)ترمذي
يعني: «پيامبر صلي الله عليه وسلم قبل از آنکه نماز مغرب را بخواند با چند خرماي
رطب افطار ميکرد، اگر خرماي رطب نبود چند خرماي خشک و اگر خرماي خشک نبود، چند
جرعه آب مينوشيد».
6- خواندن دعاي زير هنگام افطار:
از ابن عمر روايت است که پيامبر صلي الله عليه وسلم وقتي افطار ميکرد ميفرمود :
(ذهب الظما و ابتلت العروق و ثبت الأجر إن شاء الله)ابوداوود.
یعنی:«تشنگي بر طرف شد و رگها تر و خيس شدند إن شاء الله اجر و پاداش بر جاي
ماند».
قضای روزه ماه رمضان
:
قضای روزه ماه رمضان واجب فوری نیست بلكه واجب موقع میباشدكه مكلف هر
وقت خواست، آن را قضا میكند، همانگونهكهكفاره آن نیزواجب فوری
نیست.
در حدیث صحیح از حضرت عایشه نقل شده است،كه او روزه ماه رمضان را
در ماه شعبان قضا میكرد. فوراً و بمحض اینكه توانائی قضای آنرا
مییافت، آن را قضا نمیكرد.
روزه قضا، برابر است با روزه ادا. بنابراین هركس چند روزه را
افطاركرده باشد، همان تعداد روزه را قضا میكند، بدون اینكه چیزی برآن
بیفزاید. با این تفاوتكه درروزه قضا تابع و پشت سرهم آمدن لازم
نیست. چون خداوند میفرماید:" ومن كان مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر
[یعنی هركس بیمارباشد یا به سفررفت و افطاركرد بجای آن روزها،كه
بعلت بیماری و یا مسافرت افطاركرده است، بتعداد روزهائیكه افطاركرده
است، چند روز دیگر را روزه بگیرد، خواه آن روزها پشت سرهم باشد یا
نباشد. زیرا خداوند بطور مطلق گفته است نه بطور مقید]".
دارقطنی از ابن عمر روایتكرده استكه پیامبر صلی الله علیه و سلم درباره
قضای روزه رمضان گفت: «إن شاء فرق، وإن شاء تابع» [اگرخواست روزه قضا را
پراكنده میگیرد یا آنها را پشت سرهم قضا میكند]". اگرقضای روزه ماه
رمضان را بتاخیر انداخت تا اینكه رمضان دیگری فرا رسید، نخست روزه ماه
رمضان حاضررا میگیرد، سپس قضای گذشته را بعد ازماه رمضان بجای میآورد
و بروی فدیهای نیست، خواه این تاخیر یا عذر یا بیعذر باشد. و این
رای برابر است با مذهب حنفیه. حسن بصری، امام مالك و امام شافعی و
امام احمد و اسحاق میگویند: اگر تاخیرقضای روزه رمضان،تا موقعیكه
رمضان دیگری فرا میرسد با عذر باشد، فدیه لازم نیست ولی اگر تاخیر
بدون عذرباشد، نخست باید رمضان حاضررا بگیرد سپس بعد از ماه رمضان
روزههای رمضانگذشته را قضاكند و برای هر روز یك “مد“ طعام فدیه
بدهد. این گروه بر رای خویش دلیلی ندارند،كه شایسته احتجاج باشد. چنان
پیدا استكه سخن حنفیه درست و صحیح میباشد، چه تشریع و قانونگذاری
دینی تا نص صحیحی و صریحی نباشد جایز نیست.
وصلی الله وسلم علی محمد و علی آله و اتباعه الی یوم الدین | 
