تقسیم ارث زنی که فوت کرده و پنج پسر و دو دختر وارثان او هستند.
 

تقسیم ارث زنی که فوت کرده و پنج پسر و دو دختر وارثان او هستند.

الحمدلله،

با توجه به اینکه آن اراضی در ابتدا در تملک پدربزرگ (پدر کلان) شما بوده است، بنابراین پس از فوت ایشان می بایست آن اراضی را بین تمامی وارثانش تقسیم می کردید، و باید دانست که مادربزرگ شما (یعنی زن پدرکلان شما) فقط یکی از وارثین بودند و او تنها سهم خود را از آن اراضی داشت و نمی توانست کل اراضی را نزد خود نگه دارد و برای خود تخصیص می داد بلکه می بایستی از آن اراضی پدربزرگ شما به سایر پسران و دخترانش هم سهم داده می شد، ولی ظاهرا همه را به مادربزرگ سپرده اند که این امر جایز نبوده است.

بر این اساس هرچند که یکی از پسرهای او (پسر پدربزرگ شما) قبل از وی فوت کرده است، اما چون آن پسر قبل از پدرش فوت نکرده است، بنابراین او نیز سهم خود را از آن اراضی دریافت می کند.

پس لازمست تا دوبار تقسیم ارث شود:

بار اول: تقسیم ارث بعد از فوت پدربزرگ شما مابین وارثانش (که وارثان او عبارتند از: زن او (یعنی مادر بزرگ شما) و پنج پسر و دو دخترش).

بار دوم: بعد از تقسیم ارث مرحله اول، چون مادربزرگ شما نیز فوت کرده اند بنابراین سهمی که او از مرحله ی اول به ارث می برد ما بین وارثانش تقسیم می شود (که عبارتند از: چهار پسر و دو دخترش، و چون یکی از پسرهایش در زمان حیات مادرش فوت کرده سهمی برای او و خانواده اش از ماترک مادر در نظر گرفته نمی شود).

 

اول: تقسیم ارث ماترک پدر بین وارثانش چنین است:

1- ابتدا می بایست از کل آن اراضی سهم مادر (یا زن متوفی) جدا شود، و باقی مانده ی اراضی مابین فرزندان دختر و پسرش تقسیم می شود. و سهم مادر عبارتست از یک هشتم از کل ماترک، بر طبق فرموده ی الله تعالی: « ... فَإِنْ کَانَ لَکُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَکْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِیَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَیْنٍ ... » (النساء: 12). یعنی: (و برای زنان) اگر برای شما فرزندی باشد، یک هشتم از آن آنهاست بعد از انجام وصیتی که کرده‏اید، و ادای دین.

یعنی از کل اراضی که از پدربزرگ شما باقی مانده بود، یک هشتم آنرا به مادربزرگ می دهند و بقیه ی اراضی که می ماند بایستی بین پنج پسر و دو دختر تقسیم شود بگونه ایکه سهم هر پسر دو برابر سهم هر دختر باشد، بر طبق فرموده ی الله تعالی: « ... فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ ...» (النساء: 176). یعنی: برای هر مذکّر، دو برابر سهم مؤنّث است.

 

بنابراین لازمست تا مقدار ماترک (اراضی) بگونه ای پخش شود که بتوان مقدار تعیین شده در فوق را به هر یک از میراث بران داد. برای اینکار شما بایستی کل ماترک متوفی (اراضی پدربزرگ شما) را به 48 بخش تقسیم کنید و سپس:

1- ابتدا شش بخش (از کل 48 بخش اراضی پدربزرگ شما) به همسر او (مادربزرگ شما) تعلق می گیرد.

2- به هر پسر هفت بخش داده می شود، یعنی تمامی پنج پسر متوفی (پدربزرگ شما) هرکدام هفت بخش از آن 48بخش اراضی تعلق می گیرد.

3- به هر دختر سه و نیم بخش از آن 48بخش اراضی تعلق می گیرد.

 

این تقسیم ارث بعد از فوت پدربزرگ شما بود که می بایست به وارثانش تعلق می گرفت، که ظاهرا این عمل رخ نداده و تمامی اراضی به مادر کلان (مادربزرگ) شما داده شده که جایز نبوده و لازمست تا سهم هریک داده شود.

در مرحله بعد چون مادربزرگ شما (یعنی مادر آن پنج پسر و دو دختر) نیز فوت کرده اند، آنها نیز (یعنی پسرها و دخترهای مادر) دوباره می توانند سهم مادرشان (از مرحله ی اول را که شش بخش از اراضی پدربزرگ بود) مابین خود تقسیم کنند، اما باتوجه به اینکه در زمان حیات ایشان یکی از فرزندانش فوت کرده است، لذا او یعنی آن فرزند فوت شده در این مرحله سهمی ندارد، پس:

دوم: تقسیم ارث مابین وارثان مادربزرگ شما (چهار پسر و دو دختر):

برای تقسیم ارث بایستی (آن شش بخشی که مادربزرگ شما در مرحله ی اول از شوهرش به ارث می برد را) بین چهار پسر و دو دخترش تقسیم نمود بگونه ایکه سهم هر پسر دوبرابر سهم هر دختر باشد، بر طبق فرموده ی الله تعالی: « ... فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ ...» (النساء: 176). یعنی: برای هر مذکّر، دو برابر سهم مؤنّث است.

بنابراین لازمست تا مقدار ماترک مادربزرگ شما (یعنی فقط آن شش بخش اراضی که او در مرحله اول به ارث می برد) را بگونه ای پخش کرد که بتوان مقدار تعیین شده در فوق را به هر یک از میراث بران داد. برای اینکار شما بایستی کل ماترک متوفی (فقط سهم مادربزرگ شما از مرحله ی اول) را به 20 بخش تقسیم کنید و سپس:

1- به هر پسر چهار بخش از آن اراضی مادرشان تعلق می گیرد.

2- برای هر دختر فقط دو بخش از آن بیست بخش تعلق می گیرد.

 

بنابراین بعد از فوت مادر، آن چهار پسر و دو دختر می بایست سهم مادرشان را که در مرحله اول از شوهرش به ارث می برد باز به بیست بخش تقسیم کنند (یعنی شش بخش زمین که سهم مادربزرگ از مرحله اول است را به بیست بخش مساوی تقسیم کرد) و سپس برای هر پسر چهار بخش از آن بیست بخش و برای هر دختر دو بخش داده می شود.

این تقسیم بندی شرع برای ارث پدربزرگ و مادربزرگ شما بود که باید اینگونه توزیع شوند و کسی نمی تواند از حق دیگران بردارد مگر آنکه خود راضی باشند و سهم خود را به دیگران بدهند. و مادربزرگ شما حق نداشتند تا دختران و دیگر پسرانشان را محروم می کردند، که البته اگر هم اینکار را کرده باشند از لحاظ شرعی باطل است و هریک از فرزندان حق خود را دارند؛ هم از ماترک پدرشان و هم از ماترک مادرشان، یعنی آن فرزندان هم از آن اراضی پدرشان سهم می بردند و هم از سهم مادرشان بعد از فوت او ارث می برند.

اگر کسی که بخواهد این احکام را نادیده بگیرد، دیگر فرزندان نیز می توانند از او شکایت کنند و حق خود را از او بگیرند، و هرکس قانون شرع را قبول نکند او کافر می شود و از دین اسلام خارج می گردد.

اما نکته ی دیگر اینست که: آن پسری که در زمان حیات مادرش فوت کرده، چنانچه او ازدواج کرده بود و الان خانواده ای دارد و دارای پسر است کل سهم او که از پدرش (یعنی پدربزرگ شما) در مرحله اول به ارث برده بود فقط به خانواده اش داده می شود، مگر آنکه او فرزند پسر نداشته باشد و یا اصلا زن و فرزندی نداشته باشد، که در اینصورت لازمست تا سهم او نیز که در مرحله ی اول به رسیده بود در مرحله دوم ما بین وارثانش تقسیم شود، ولی چون سوال کننده اطلاعی در این باره نداده اند که آیا آن پسر ازدواج کرده بودند یا خیر؟ و آیا اولاد پسر یا دختر دارند یا خیر؟ ما نمی توانیم چیزی بگوییم.

 

والله اعلم

وصلی الله وسلم علی محمد وعلی آله وأصحابه والتابعین لهم بإحسان إلی یوم الدین

سایت جامع فتاوای اهل سنت و جماعت

IslamPP.Com